...อุทยานเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จย่า...

จากหนังสือ "แม่เล่าให้ฟัง"
บทพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

        บทนิพนธ์ข้างต้นนี้ ให้ภาพอดีตที่ล่วงเลยมาเกือบ 100 ปี ของสภาพความเป็นอยู่ของชุมชนหลังวัดอนงคาราม ตำบลคลองสาน ไว้อย่างชัดเจน บริเวณนี้เองคือถิ่นกำเนิดของบุคคลสำคัญยิ่งของชาติเป็น "บ้านหลังแรก" เพียงชั่วระยะเวลาสั้นๆ ในชีวิตปฐมวัยขององค์ "สมเด็จย่า" ของปวงชนชาวไทย

        ณ สถานที่แห่งนี้ ถือได้ว่ามีอิทธิพลต่อการเจริญวัย และการเรียนรู้ต่อองค์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีเป็นอย่างยิ่ง เพราะบริเวณวัดอนงคารามนี้เป็นแหล่งชุมชนเก่าแก่มาแต่ครั้งต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มีผู้คนอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น จัดได้ว่าเป็นชุมชนที่เจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจแห่งหนึ่งในสมัยนั้น เพราะเป็นทั้งท่าเทียบเรือสินค้า และเป็นที่อยู่อาศัยพำนักของขุนนางตระกูล "บุนนาค" อันเป็นตระกูลสำคัญยิ่ง ที่มีบทบาทเกี่ยวข้องกับประเทศไทย และราชสำนักมาช้านาน

        เชื่อว่าก่อนหนังสือ "แม่เล่าให้ฟัง" จะพิมพ์ออกเผยแพร่ในปี พ.ศ. 2523 นั้น ประชาชนทั่วไป หรือแม้กระทั่งคนในละแวกนั้น ก็คงจะไม่เคยรับทราบความสำคัญของผืนแผ่นดินแห่งนี้มาก่อน

        จนเมื่อครั้งหนึ่งที่ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงประทับพักฟื้นพระอาการประชวรที่โรงพยาบาลศิริราช ขณะที่ทรงพระดำเนินออกกำลังพระวรกายอยู่ ทอดพระเนตรเห็นเพลิงไหม้ทางฝั่งธนบุรี ทรงมีรับสั่งถามว่า ที่เกิดเหตุนั้นใกล้กับวัดอนงคารามหรือไม่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ซึ่งประทับอยู่ด้วย จึงทรงมีพระราชดำริ ที่จะสืบหาที่ประทับเดิมเมื่อครั้งทรงพระเยาว์ ของสมเด็จพระราชชนนี และยังได้ทรงมีพระราชประสงค์จะจัดสร้างบริเวณดังกล่าวให้เป็นอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ขึ้น เพื่อเป็นพระราชอนุสรณ์สถานแห่งความรัก ความเทิดทูน และกตัญญุตาในพระราชมารดา

        ผู้รับสนองพระราชดำริ ได้สืบทราบตำแหน่งที่ตั้งที่แน่นอนของ "บ้านเดิม" โดยพบว่าเป็นบริเวณหลังวัดอนงคาราม ในเขตคลองสาน แต่บ้านหลังนั้นถูกรื้อถอนไปแล้ว และสร้างเป็นตึกแถวขึ้นมาแทนบนพื้นที่เดิมนั้น จึงได้สำรวจบริเวณโดยรอบต่อ จนพบกลุ่มอาคารเก่าที่มีบางส่วนเหลือเพียงซากกำแพง อยู่ถัดไปจากบริเวณเดิม ลึกไปในซอยสู่ทางลงแม่น้ำเจ้าพระยา มีลักษณะใกล้เคียงกับ"บ้าน" ที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ทรงนิพนธ์ไว้

        เจ้าของที่ดินบริเวณดังกล่าว คือ นายเล็ก นานา ได้รับทราบถึงโครงการจัดสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ จึงน้อมเกล้าฯ ถวายที่ดินจำนวน 4 ไร่ ซึ่งแต่เดิมเป็นพื้นที่ตั้งบ้านของ เจ้าพระยาศรีพิพัฒน์รัตนราชโกษาธิบดี (แพ บุนนาค) อธิบดีกรมพระคลังสินค้าในรัชกาลที่ 5 และเนื่องจากพื้นที่ดังกล่าว มีคุณค่าในเชิงพระวัติศาสตร์ด้วย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ จึงทรงมีพระราชประสงค์ ให้อนุรักษ์อาคารที่เหลืออยู่ไว้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์สืบไป

1 2